Náttúran.is

Eldhúsgarðurinn - góð ráð til að rækta garðinn sinn

Matjurtargarður getur verið stór eða lítill, villtur eða ákaflega vel skipulagður eins og Eldhúsgarðurinn hér á vef Náttúrunnar en hann er hugsaður sem einskonar „fyrirmyndargarður“ sem hver og einn getur síðan breytt að eigin geðþótta og aðlagað aðstæðum svo sem;  fjölskyldu- og garðstærð, tíma og nennu.

Hugmyndin að Eldhúsgarðinum* er sú að útfæra matjurtaræktun sem getur verið flókin á einfaldan og skemmtilegan máta. Nákvæm skipulagning getur virst  þrúgandi við fyrstu sýn en hún er, þegar upp er staðið, einfaldari leið en sú að misreikna sig og gefast svo kannski upp á miðju sumri án þess að uppskera neitt sem heitið getur. Hver og einn getur auðvitað valið hvaða ráð hann notfærir sér og hver ekki.

Vist er þægilegt að pota niður hinu og þessu eftir því hvaða plöntur rata til manns og hvaða fræpokar finnast í geymslunni síðan í fyrra eða í rekkanum í blómabúðinni. En þau okkar sem þurfum að spara pláss, tíma og peninga en höfum þó engu að síður  þann metnað að uppskera sem mest ætilegt fyrir eldhúsið í  sumar – við þurfum skipulag sem nýtir plássið vel og gefur glögga yfirsýn yfir hvað er hægt að rækta og hvernig.

Til að skoða Eldhúsgarðinn smelltu hér.

Til að skoða sáðalmanakið smella hér.

*Í Eldhúsgarðinum er miðum við fermeter sem stærðareiningu. Teikningarnar sýna hve margar plöntur af hverri tegund komast fyrir á hverjum fermeter (beði). Svo getum við reiknað út hve marga fermetra við teljum æskilega fyrir okkar eigin garð. Beðin í garðinum eru 12 og því 12 m2 til að rækta í. Heildarstærð garðsins alls er 6x3 metrar eða 18 m2, með stígum og munaðareyju sem reiknað er með til þess að hægt sé að athafna sig betur og njóta lífsins á milli stríða og til að leggja frá sér verkfæri, plöntur og fræ og uppskeruna sjálfa þegar líður á sumarið.

Einkunn

Eldhúsgarðurinn - einföld leið til að gera sér gróðurreit hvar sem er

Ef þú hefur aðeins lítið pláss til umráða eða getur fengið smá pláss á svölum eða holað þér niður hjá vini eða kunningja gætir þú komið þér upp Eldhúsgarði í örlitlu útgáfunni. Góð stærð til að miða við er einn fermeter 1m2 en á einum fermeter má rækta ýmislegt og hafa gaman af. Ef reiturinn er ekki plægður fyrir getur þú skellt niður einföldum fjórhliða botnlausum kassa. Hann má gera úr mótatimbri eða bara einhverjum viðarafgöngum sem finnast víða. Hornin má festa saman með gúmmíbút, skósólum af ónýtum strigaskóm eða gömlum stígvélum. Heftibyssa eða nokkrar skrúfur hjálpa þér síðan við að festa heimatilbúnu „lamirnar“ á timbrið. Um að gera að kosta sem minnstu til og nota það sem til er. Auðvitað má einnig nota fínar lamir, skrúfa eða negla spýturnar saman.

Einkunn

Sáningartími, gróðursetningartími og uppskerutími í Eldhúsgarðinum

Í Eldhúsgarðurinn er virkni um matjurtirnar í garðinum þar sem upplýsingar um sáningartíma þ.e.; sáning innandyra „innisáning“ og sáningartími utandyra þ.e. beint í jörð „útisáning“, gróðursetning þeirra fræja sem vildu koma upp og eru tilbúnar til að fara út í íslenska veðráttu „gróðursetning innisáningar“ og uppskerutími „uppskera“ birtist um hverja matjurt fyrir sig.

Einnig er hægt að sjá hve mikið vaxtarrými hver jurt þarf í sentimetrum.

Með því að smella á ákveðinn beð og síðan tilteknar jurtir birtast upplýsingarnar.

Einkunn

Eldhúsgarðurinn - hugmynd og framkvæmd

Að rækta garðinn sinn getur verið bæði einfalt og flókið en hugmyndin að Eldhúsgarðinum hér á Náttúran.is er að koma skipulagi á hugmyndina þannig að útfærslan verði sem allra einföldust og skemmtilegust. Þó að skipulagningin sem slík geti auðvitað orðið svolítið þrúgandi og virki stíf á stundum er það alveg örugglega einfaldari leið en að misreikna sig í garðinum sjálfum og gefast upp að lokum. Það er því með ráðum gert að skipuleggja út í eitt og svo getur hver og einn auðvitað ráðið því hvaða Eldhússgarðsráð hann tekur í sátt og hver ekki.

Oft getur verið gott að hafa garðinn alveg villtan og pota niður hinu og þessu eftir því sem plöntur rata til manns og fræpokar finnast í geymslunni eða í rekkanum í blómabúðinni. Það geta þeir þó aðeins gert sem nóg hafa af einhverju ef ekki öllu af eftirtöldu; plássi, peningum og tíma. Með tilraunastarfsemi og óheftu athafnafrelsi getur safnast upp ómetanleg reynsla milli ára. En fyrir þau okkar sem vantar eitthvað af plássi, tíma og peningum og hafa það markmið að sá og uppskera ætilegt í eldhúsið í sumar og haust vilja kannski nota skipulag sem nýtir plássið vel og gefur meiri yfirsýn á hvað hægt er að rækta og uppskera. Eldhúsgarðurinn er hugsaður til þess.

Fyrsta skrefið í öllu sem við gerum er auðvitað að fá hugmyndina sjálfa. Fyrir þá sem vilja koma sér upp ræktunarreit er hugmyndin sú að rækta, næsta hugmynd er kannski að rækta mikið eða lítið og upp í hugann koma plöntutegundir sem smakkast vel og fullnægja einhverri nostalgískri eða tilfinningalegri þörf. Um að gera að fullnægja þeim. En hvort sem praktík, tilfinningar eða fagurfræði stjórna ferð þarf að ákveða hvaða plöntur skal rækta. Síðan má mæla plássið sem fyrir hendi er í garðinum og teikna upp og skrifa lista yfir jurtirnar sem hugmyndin er að reyna að rækta.

Í Eldhúsgarðinum miðum við við fermeter sem stærðareiningu og út frá fermetranum getum við bæði reiknað út hve mikið af hverri plöntu passar á reitinn og síðan hve margir fermetrar þurfa að vera í Eldhúsgarðinn okkar. Til þess að sjá þetta betur höfum við gert teikningar þar sem hægt er að sjá hve margar plöntur af hverri tegund passa á fermeterinn.

Dæmi:

Þar sem Eldhúsgarðurinn gerir ráð fyrir lífrænni ræktun miðar vaxtarrýmið alltaf við lífræna ræktun. Gulófur taka 20x20cm pláss og því passa 23 gulrófur á m2. Gulrætur taka 3x15cm pláss og því passa 192 gulrætur á m2.

Hvað reiknar þú með að þurfa mikið af gulrótum og gulrófum í þitt eldhús? Ef þú þarft nokkuð minna en fermeter þá veistu það og ert komin af stað í að skipuleggja Eldhúsgarðinn þinn.

Til að skoða Eldhúsgarðinn smelltu hér.

Til að skoða sáðalmanakið smella hér.

Einkunn

Eldhúsgarðurinn fær góðar viðtökur

Sýningin Blóm í bæ var haldin í Hveragerði nú um helgina. Aldrei hafa fleiri gestir sótt bæinn heim en um þessa helgi. Bílaumferðin á mili Hveragerðis og Selfoss var það þétt og hægfara að það tók um einn og hálfan klukkutíma fyrir fólk að komast frá Selfossi til Hveragerðis eftir hádegi í dag.

Eldhúsgarðurinn var til sýnis í Listigarðinum en stöðugur straumur gesta var inn á sýningarsvæðið og sýndu gestir Eldhúsgarðinum mikinn áhuga. Eldhúsgarðurinn var settur upp sem raungerð mynd af lifandi Eldhúsgarði með sama skipulagi og með sömu jurtum og birtist hér á vefnum í Eldhúsgarðinum.

Öllum er velkomið að senda tillögur og athugasemdir og fyrirspurnir um garðinn en við munum leitast við að nálgast sem réttust svör í hverju tilviki fyrir sig. Skrifið okkur á nature@nature.is.

Myndin er af Hildi og Guðrúnu við Eldhúsgarðinn á sýningunni Blóm í bæ. Ljósmynd: Einar Bergmundur.

Einkunn