Náttúran.is

Málþing um raflínur og strengi

Iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra hafa skipað nefnd er móta skal stefnu um lagningu raflína í jörð í samræmi við þingsályktun Alþingis í þskj. 748 frá 1. febrúar 2012.  Á undanförnum árum hefur orkuframleiðsla á Íslandi aukist mjög og jafnframt gagnrýni á neikvæð umhverfisáhrif hennar.  Einn þáttur þeirra áhrifa er sjónmengun af völdum háspennulína og hefur sú krafa orðið háværari að jarðstrengir séu nýttir í stað loftlína. Mikilvægt er að fyrir liggi stefnumörkun um með hvaða hætti og á hvaða forsendum skuli stefnt að lagningu raflína í jörð og til hvaða þátta skuli sérstaklega taka tillit í þeim efnum. Nefndin boðar til opins málfundar um málefnið þann 11. maí næstkomandi.

Fundurinn fer fram í stofu 101 í Odda, Háskóla Íslands 11. maí næstkomandi og stendur frá kl. 13.00-15.15.

Dagskrá

• 13.00-13.05 Setning. Þingsályktun. Nefnd um stefnumörkun.
• 13.05-13.25 Þórður Guðmundsson, forstjóri Landsnets:  Jarðstrengir – flutningsgjaldskrá og umhverfi.
• 13.25-13.45 Guðmundur Ingi Guðbrandsson, framkvæmdastjóri Landverndar: Mikilvægi umhverfisþátta í stefnumörkun um jarðstrengi.
• 13.45-14.05 Daði Már Kristófersson, dósent við Háskóla Íslands: Mat á umhverfiskostnaði raflínulagna.
• 14.05-14.15 Hlé
• 14.15-14.35 Stefán Thors, forstjóri Skipulagstofnunar, Raflínur, skipulag, mat á umhverfisáhrifum
• 14.35-15.15 Umræður

Fundarstjóri: Róbert H. Haraldsson, prófessor í heimspeki við Háskóla Íslands

Aðgangur er ókeypis.  Allir velkomnir á meðan húsrúm leyfir.

Ljósmynd: Fótur á raflínumastri á Hellisheiði, Guðrún A. Tryggvadóttir.

Einkunn

Skrifstofan - Tölva

Tölvur eru nauðsynleg tæki í hverju fyrirtæki og varla fyrirfinnst tölvulaust heimili á Íslandi í dag. Tölvur eru einfaldlega alls staðar og gera allt fyrir alla.

Þó að tölvur séu stórkostleg tæki að flestra mati hefur tölvuframleiðslu geigvænlega neikvæð umhverfisáhrif. Bæði vegna þeirra náttúrauðlinda sem framleiðsla hráefnis í tölvurnar hefur í för með sér, flutnings efnis heimsálva á milli og síðan framleiðsluferlið við gerð tölvunnar sjálfrar en hún orsakar aðra röð af neikvæðum umhverfisáhrifum.

Sem dæmi má nefna að við framleiðslu 32 megabæta tölvukubbs þarf 72 kíló af kemískum efnum, 700 grömm af hreinum gastegundum, 32 kíló af vatni og 1,2 kíló af jarðefnaeldsneyti. Eiturefni úr tölvum geta síðan eftir líftíma þeirra lekið niður í jarðveg og grunnvatn, og ef fólk kemst í snertingu við þau, valda þau skaða á taugakerfi þeirra, innkirtlakerfi, líffærum og geta haft neikvæð áhrif á þroska heilans.

Ef við lítum aðeins á orkunotkun í kringum tölvur þegar þær eru komnar í hendur neytenda lítur dæmið þannig út. Um 9% af orku fyrirtækja fer í að halda tölvunum gangandi. Í Bandaríkjunum eru um 180 milljón tölvur í notkun í dag. Ef við yfirfærum þær tölur á Ísland lætur nærri að tæplega ein talva sé á hvert mannsbarn. Hugsnalega er talan þó enn hærri hér á landi.

Stór hluti eða um 30% af þeirri orku sem tölvur og fylgihlutir nota nýtist ekki í neitt annað en að hita frá sér, oft í óþökk og til ama. Til að minnka neikvæð áhrif af tölvunotkun er ýmislegt hægt að gera. Í fyrsta lagi er ónauðsynlegt að fjárfesta í tölvu sem ekki gerir neitt annað en sú sem fyrir er, s.s. „af hverju að kaupa nýja ef sú gamla nægir fyrir það sem maður þarf að gera“?

Varðandi val á tölvum ræður alltaf mestu hvort að tækið uppfylli tæknilegar þarfir (eða ímyndaðar þarfir) kaupandans. Í náinni framtíð má reikna með því að umhverfisstefna og ábyrgð framleiðanda eigi eftir að eiga stóran þátt í kaupákvörðunum neytenda.

Ef að við neytendur förum fram á að fyrirtæki sýni ábyrgð gera þau það, ef ekki sleppa þau því. Það er því í höndum okkar neytenda hvað fyrirtækin aðhafast í umhverfismálum.

Nokkrir tölvuframleiðendur t.a.m. Fujitsu Siemens hafa umhverfismerkið Svaninn á framleiðslu sinni og tölvurnar eru framleiddar skv. ISO 14001 umhverfisstaðlinum. Tölvur með Svansmerkinu uppfylla strangar kröfur um magn þungmálma, samsetningu plastefna, framleiðsluferli, orkunotkun, möguleika á endurvinnslu o.fl.

Orkumerki segja til um hvort að tölva, prentari eða ljósritunarvél er orkusuga eða ekki. Evrópska orkumerkið , Energy Star eða GEEA label hjálpa okkur að finna sparneytnustu tækin. TCO merking er sænskur umhverfis- og orkustaðall sem er á vegum sænskra stéttarfélaga.

Sjá viðmið fyrir þungmálma.

Sjá myndband um hvernig tövur eru endurunnar þær rata rétt leið inn til endurvinnslu.

Einkunn

Umhverfisstefna Grand Hótel Reykjavík

Á vef Grand hótel gerir fyrirtækið grein fyrir umhverfisstefnu sinni á eftirfarandi hátt:

Umhverfismál eru okkur mikilvæg. Við viljum vera öðrum fyrirmynd í starfi okkar að umhverfismálum, að því vinnum við markvisst með því að:
...draga úr orkunotkun

Nota ávallt LED og sparperur við endurnýjun en ekki glóperur.

• Velja orkunýtin tæki við innkaup.
• Vinna markvisst að því að draga úr orkunotkun.

...kaupa vistvænt

• Kaupa ávallt umhverfisvottaðar vörur og þjónustu þegar það er mögulegt.
• Bjóða upp á lífrænt ræktaðar vörur, m.a. lífrænt vottaðan morgunverð.

...draga úr magni óflokkaðs úrgangs

• Bjóða ekki upp á einnota-eða sérpakkaðarvörur, sé þess kostur.
• Flokka allan úrgang og senda til endurvinnslu.
• Gera flokkun aðgengilega fyrir gesti og starfsmenn.
• Fara sparlega með efniog nota sápuskammtara.

...draga úr vatnsnotkun

• Nota vatnssparandi búnað.
• Fylgjast reglulega með stillingu á tækjum og vatnsnotkun í eldhúsi, þvottahúsi og í heilsurækt.

...fræða og miðla um umhverfismál

• Upplýsa viðskiptavini um umhverfisstarf hótelsins og efla samstarf  sem gæti dregið úr neikvæðum umhverfisáhrifum.
• Tryggja að starfsfólk hafi góða þekkingu og beiti viðurkenndum aðferðum í umhverfisstarfi hótelsins.
• Fylgjast með nýjungum í umhverfismálum og efla almenna umhverfisvitund.

Umhverfisstefnan endurspeglar starf okkar og er endurskoðuð reglulega til að tryggja stöðugar framfarir. Við sjáum til þess að lagalegar kröfur á sviði umhverfis- og vinnuverndarmála séu uppfylltar. Við bjóðum stolt upp á umhverfisvæna hótel- og ráðstefnuþjónustu.

Náttúruvænt hótel - laust við rafsegulmengun
Grand Hótel Reykjavík er náttúruvænt hótel sem státar af því að vera laust við allar rafmagnstruflanir og rafmengun. Við stækkun hótelsins var lögð áhersla á að ganga frá rafmagni með þeim hætti að húsið væri laust við allar rafmagnstruflanir og rafsegulmengun. Allt burðarvirki var tengt við um 200 bergfestur sem ná sex metra inn í bergið undir hótelinu. Allt burðarvirki hússins, loftræsistokkar, ofnalagnir og allt rafkerfi tengt við jarðtengingu í 80 metra holu undir hótelinu. Í eldri hluta hótelsins var burðarvirkið tengt saman og fljótandi málmhluti sem voru síðan tengdir inn á holuna. Holan virkar sem útgangspunktur fyrir alla óæskilega tíðni sem getur haft truflandi áhrif á bæði menn og búnað. Kerfið heldur segulsviðinu undir 0.6 milligásum á fermetra sem er töluvert undir 8 milligása stöðlum í reglugerðum. Til samanburðar má nefna að rafmagnstæki sem notuð eru á heimilum og í fyrirtækjum geta gefið frá sér 40-100 milligása rafsvið.

Einkunn

Díoxínrannsókn svæfð af ráðuneytinu

Hollustuvernd ríkisins fór fram á það við umhverfisráðuneytið árið 1997 að allsherjarúttekt yrði gerð á losun díoxíns frá íslenskum fyrirtækjum og hugsanlegri mengun. Ráðuneytið varð ekki við þeirri beiðni heldur hóf vinnu við að fá undanþágu frá tilskipun ESB um takmarkanir á mengun frá helsta mengunarvaldinum – sorpbrennslum.

Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um sorpbrennslur, sem birt var í vikunni, kemur fram að á árunum fyrir 2000 hófst mikil umræða í samfélaginu um nauðsyn þess að meta mengun af völdum díoxíns í íslenskri náttúru. Sumarið 1997 óskaði umhverfisráðuneytið eftir greinargerð frá Hollustuvernd, sem síðar rann inn í Umhverfisstofnun, um hugsanlega díoxínmengun frá málmbrennslum á Íslandi. Ástæðan var skýrsla um mælingar á mengun á norðurheimsskautssvæðinu þar sem látið var að því liggja að díoxínmengun þar gæti átt uppruna sinn að rekja hingað til Íslands.

Hollustuvernd taldi ekki ástæðu til að ætla að svo væri en hins vegar væri full ástæða til víðtækrar úttektar á menguninni frá íslenskum fyrirtækjum. Voru þar sorpbrennslur tilgreindar sem helsti mengunarvaldurinn.

Ráðuneytið óskaði eftir tillögum frá Hollustuvernd um úttekt og kostnaðaráætlun. Hann var metinn fimmtán milljónir fyrir mælingar á landi, sjó og í lofti fyrir allt landið.

Kristín Kalmansdóttir, sviðsstjóri stjórnsýslusviðs Ríkisendurskoðunar, segir ljóst að stjórnvöldum hafi verið í lófa lagið að ganga úr skugga um hversu mikil díoxínmengunin væri frá sorpbrennslunum.

„Kostnaðurinn við það er ekki svo mikill að hann geti talist fyrirstaða. Ef það hefði verið gert fyrir árið 2000, þegar slík rannsókn á landsvísu var mest til umræðu, hefði það getað breytt áherslum umhverfisyfirvalda. Það kemur hins vegar fyrst í ljós árið 2011 hvort við sluppum fyrir horn eða hvort við þurfum að taka okkur verulega á og endurskoða þessa hluti frá grunni."

Samkvæmt gögnum frá heilbrigðisyfirvöldum lognaðist umræða um nauðsyn díoxínmælinga út af á aldamótaárinu. Þess í stað lögðu umhverfisyfirvöld ofuráherslu á að sækja um undanþágu frá tilskipun ESB um sorpbrennslu, en gögn sýna að ráðuneytið hóf þá vinnu árið 1997; á sama tíma og Hollustuvernd biðlaði til stofnunarinnar um rannsókn á díoxínmengun.

Það er mat Ríkisendurskoðunar að ráðuneytið hafi brugðist í málinu.

Einkunn

Umhverfisráðuneytið fagnar skýrslu Ríkisendurskoðunar og tilkynnir um bætt eftirlit og auknar heimildir

Þann 12. janúar síðastliðinn óskaði umhverfisráðuneytið eftir því við Ríkisendurskoðun að hún gerði úttekt á forsendum, skilyrðum og eftirfylgni undanþágu frá tilskipun EB sem starfandi sorpbrennslur hérlendis fengu árið 2003. Ráðuneytið fagnar skýrslu Ríkisendurskoðunar um málið sem birt var í dag enda er hún þýðingarmikið innlegg í vaxandi umræðu um mengun hér á landi.

Í skýrslunni koma fram mikilvægar ábendingar til ráðuneytisins um það sem betur hefði mátt fara í eftirfylgni með mengunareftirliti Umhverfisstofnunar með starfsemi sorpbrennslustöðva, um nauðsyn þess að styðja við faglegt starf Umhverfisstofnunar, um stefnumörkun í úrgangsmálum og um eftirfylgni ráðuneytisins þegar kom að endurskoðun undanþágu sem Ísland fékk frá tilskipun EB um brennslu úrgangs árið 2003.

Fjölþætt viðbrögð

Ráðuneytið tekur þessar ábendingar alvarlega og hefur þegar óskað eftir upplýsingum frá Umhverfisstofnun um hvernig einstök fyrirtæki hafa uppfyllt starfsleyfisskilyrði sín fyrir mengandi starfsemi. Þá mun ráðuneytið fara með Umhverfisstofnun yfir þvingunarúrræði sem hún hefur í því skyni að styrkja framkvæmd mengunarvarnalöggjafarinnar og skoða leiðir til að styrkja lagagrunn eftirlitsins svo sem með upptöku stjórnvaldssekta vegna mengunarbrota.

Ráðuneytið lýsir ánægju með ítarlega aðgerðaráætlun sem Umhverfisstofnun hefur sett fram í því skyni að bregðast við ábendingum og athugsemdum Ríkisendurskoðunar. Þegar hefur stofnunin breytt verkferlum er varða þvingunarúrræði eins og nýlegt dæmi um boðaðar dagsektir sýnir. Ráðuneytið mun fylgjast með hertum aðgerðum Umhverfisstofnunar í framkvæmd mengunareftirlits á næstu misserum og jafnframt óska eftir auknu fjármagni á næstu fjárlögum til að vakta mengunarefni í umhverfinu.

Næstu skref

Í endurskoðaðri landsáætlun um meðhöndlun úrgangs mun ráðuneytið leggja áherslu á trausta framkvæmd úrgangsmála þannig að leikreglur verði skýrari og meðhöndlun úrgangs valdi sem minnstum óæskilegum áhrifum á umhverfi og heilsu, jafnframt því að draga úr myndun úrgangs og auka endurvinnslu hans. Í þessu sambandi má nefna að hafinn er undirbúningur í ráðuneytinu að endurskoðun laga og reglna um meðhöndlun úrgangs.

Fyrirhugaðar rannsóknir Umhverfisstofnunar á díoxínmengun í jarðvegi í nágrenni sorpbrennslustöðva og annarrar mengandi starfsemi sem fara fram nú í byrjun sumars eru mikilvægar til að varpa ljósi á útbreiðslu díoxínmengunar hér á landi. Þær niðurstöður munu móta frekari viðbrögð umhverfisráðuneytisins í framhaldinu.

Einkunn